Adriana Zaharijević
NEKO JE REKAO FEMINIZAM








IMPRESUM
SADRŽAJ
IZVOD IZ TEKSTA
NARUČITE OVAJ BROJ

U izdanju Centra za ženske studije, Žena u crnom i Rekonstrukcije Ženskog fonda izašla je knjiga Neko je rekao feminizam? Kako je feminizam uticao na žene XXI veka, koju je priredila Adriana Zaharijević.

Monografija Neko je rekao feminizam? Kako je feminizam uticao na žene XXI veka nastala je kao pokušaj da se teorijski uobliči odgovor na pitanje da li u današnjem svetu ima mesta za feminizam. Da li danas, kada su osvojene mnoge slobode, kada ima osnova za govor o sve većoj ravnopravnosti muškaraca i žena, kada se žene sve češće i sve raznovrsnije pojavljuju u mnogim sferama javnog, ima smisla govoriti o feminizmu? Mnoge mlade žene koje uživaju stečena prava i slobode ne prepoznaju uticaj koji je rad prethodnih pokoljenja žena imao na njihove živote, što često, nažalost, vodi izostanku solidarnosti i razumevanja onih žena koje «same nisu uspele» da nadmaše «zastarele» društvene zahteve i norme. Pored toga što treba da pokaže da «posao još nije završen», cilj knjige je da ukaže na to kako su žene živele pre no što je posao feministkinja započet. Struktura knjige odgovara ovom zahtevu: ako bismo pokušale da razložimo našu svakodnevicu – u kojoj se prepliću privatna i javna sfera, u kojoj radimo, glasamo, čitamo, vodimo ljubav, pratimo medije, govorimo, odlazimo na izložbe, u crkvu ili na mirovne skupove – naićićemo na stvari o kojima žene do pre samo stotinak godina nisu mogle ni da sanjaju, a koje danas predstavljaju sastavni deo naših života. Ova knjiga želi da pokaže da je feminizam tome umnogome doprineo, iako toga najčešće nismo nimalo svesne.

Knjiga predstavlja 26 mladih autorki od kojih su neke već poznate lokalnoj publici, a neke objavljuju prvi put. Redom kojim se pojavljuju u knjizi, to su: Dragana Obrenić, Marija Perković, Tijana Krstec, Diana Miladinović, Milica Lezajić, Jasmina Stevanović, Lidija Vasiljević, Paula Petričević, Nataša Zlatković, Milena Timotijević, Čarna Ćosic (dve pesme), Mima Rašić, Vera Kurtić, Marina Simić, Hana Ćopić, Jelena Višnjić, Mirjana Mirosavljević, Iva Nenić, Ivana Velimirac, Nađa Duhaček, Jelena Miletić, Katarina Lončarević, Jana Baćević, Ana Bukvić, Ksenija Perišić, Marija Mladenović i Adriana Zaharijević.
Tekstovi se bave pravima i slobodama (glas, rad, obrazovanje, razvod i abortus), presekom ličnog i političkog (brak i porodica, religija, žensko zdravlje, prostitucija), identitetima i razlikama (lezbejke, Romkinje, pitanje rase i roda), predstavljanjem žena (jezik, mediji i popularna kultura), umetnošću (književnost, pozorište i vizuelne umetnosti), teorijom i aktivizmom (mirovna politika, globalizacija feminizma, antropologija i psihologija), i istorijskim presecima (privatno/javno, presek kroz istoriju feminizma).
Pored autorskih tekstova, u knjizi se nalaze i dodaci o pravu glasa po državama sveta, predsednicama i premijerkama, znamenitim ženama u medicini, genitalnom sakaćenju, Nobelovkama, Nobelovkama za mir i feminističkim teorijama. Na kraju knjige dat je kratak istorijski pregled važnih datuma za feminizam u svetu i u Srbiji.
Vizuelni identitet knjige potpisuje Nikola Stevanović.

Center for Women Studies, Women in Black and Reconstruction Women's Fund jointly published the book Somebody Said Feminism? How Feminism Affected Women in XXI Century, edited by Adriana Zaharijevic.

Anamari Džagouz
QUEER TEORIJA: UVOD

sa engleskog prevela: Tatjana Popović

Naslov originala:

Anamarie Jagouse
QUEER THEORY: AN INTRODUCTION

IMPRESUM
SADRŽAJ
IZVOD IZ TEKSTA
NARUČITE OVAJ BROJ

Homoseksualnost se uobičajeno i najšire razumeva kao ono što opisuje seksualnu privlačnost prema osobama istog pola. Ne čini se da je bilo šta u ovoj definiciji problematično ili neizvesno. Međutim, teorijski poduhvat donošenja precizne odluke o tome šta konstituiše homoseksualnost - ili pragmatičnije, ko je homoseksualac - daleko od toga da je samoočigledan. Iako postoji određena populacija muškaraca i žena koji se manje-više neproblematično mogu opisati kao homoseksualci, brojne protivrečne okolnosti izazivaju sumnju u pogledu preciznog omeđavanja homoseksualnosti kao opisne kategorije. Primera radi, da li je muškarac koji živi sa ženom i decom, a koji s vremena na vreme ima neobavezan ili anoniman seks sa drugim muškarcem, homoseksualac? Mnogi muškarci u toj situaciji, kada su intervjuisani u svrhu istraživanja AIDS-a, ne identifikuju se kao homoseksualci. Jedan intervjuisani je o svom seksualnom identitetu rekao: "To mi nije važno. Povremeno to činim sa muškarcima. Mnogo je važnije da sam oženjen i da volim svoju ženu... Nikoga se ne tiče šta radim tokom slobodnih popodneva" (Bartos et al. 1993: 27).

Džudit Batler
ANTIGONIN ZAHTEV

sa engleskog prevela: Tatjana Popović

Naslov originala:

Judith Butler
ANTIGONA`S CLAIM

IMPRESUM
SADRŽAJ
IZVOD IZ TEKSTA
NARUČITE OVAJ BROJ

O Antigoni sam počela da razmišljam pre nekoliko godina pitajući se šta se dogodilo sa onim feminističkim nastojanjima u suprotstavljanju i pružanju otpora državi. Učinilo mi se da bi Antigona mogla da funkcioniše kao kontrafigura smeru za koji su se zalagale neke feministkinje u poslednje vreme tražeći podršku i autoritet države u implementiranju ciljeva feminističke politike. Izgleda da se nasleđe Antigoninog otpora izgubilo u savremenim nastojanjima da se politička opozicija preinači u legalnu tužbu i da se zahteva legitiman pristanak države na feminističke zahteve. Doista, Antigona se brani i veliča, kao što to čini, na primer, Lis Irigaraj (Luce Irigaray), kao princip ženskog otpora državnosti i kao primer antiautoritarizma. Ali, ko je Antigona koju sam htela da upotrebim kao primer određenog feminističkog impulsa? Postoji naravno Antigona iz istoimene Sofoklove drame i ta je Antigona, naposletku, fikcija, takva koja sebi ne dopušta lako da se od nje napravi primer koji bi neko sledio bez rizika da i sam sklizne u irealno. A ipak, to mnoge nije sprečilo da je predstave na takav način. Hegel (Hegel) je njenu poziciju upotrebio za prelaz od vladavine matrijarhata ka vladavini patrijarhata, ali takođe i za princip srodstva. A Lis Irigaraj, iako kolebljiva u pogledu Antigonine reprezentativne funkcije, takođe insistira na tome da: njen primer uvek zavređuje da se ponovno promišlja i kao istorijska figura i kao identitet i identifikacija za mnoge devojke i žene koje žive danas. Zbog ovakvog promišljanja, Antigonu moramo da apstrahujemo od zavodljivih, ograničavajućih diskursa i da poslušamo šta ima da nam kaže o vladavini i polisu, poretku i njegovim zakonima.

Svetlana Slapšak
MALA CRNA HALJINA
eseji o feminizmu i antropologiji

sa slovenačkog prevela: Jelena Petrović

Naslov originala:

Svetlana Slapšak
MALA ČRNA OBLEKA

IMPRESUM
SADRŽAJ
IZVOD IZ TEKSTA
NARUČITE OVAJ BROJ

Mala crna haljina, doslovan prevod sa francuskog, gde izraz označava dužinu (ne do zemlje), odsustvo "teških" ukrasa i široku upotrebljivost, bila je prvi ustupak modi od strane revolucionarnih vlasti posle drugog svetskoga rata. Neizbežna na sahranama, koje se nisu mogle cenzurisati, i tolerisana na kulturnim manifestacijama koje je trebalo "pratiti" (da bi se cenzurisale), mala crna haljina se provukla: naknadno obojena, "prevrnuta" od drugih, iznošenih stvari, iz paketa, pošto su prethodno odstranjene ruže od satena, nasleđena. Tako se u prostoru minimalne tolerancije održala najsimboličnija, najizazovnija, društveno najsubverzivnija ženska odeća. Dugovečnija od listerskih odela i najlon košulja sa obavezno raskopčanim gornjim dugmetom, majica sa likom Če Gevare i maskirnih uniformi, mala crna haljina čuva svoju dvosmislenu ulogu, između kulta smrti i zavođenja. Ona izaziva strah, poštovanje i pohotu na muškoj strani, i jasnu društvenu distinkciju na ženskoj strani: pristalica male crne haljine ne može ili neće da uloži u sebe više, ali se ne odriče izazovnosti, već je naglašava. Među skupim i lepim haljinama svih boja u kojima je ženstvenost povezana sa novcem, ona je bila izazov slobode i improvizacije; među teget i sivim "ideologizovanim" kostimima, bila je skandal neskrivane seksualnosti. Danas je mala crna haljina provokativna jer u opštoj slobodi oblačenja, od neverovatne napirlitanosti ženki novoga novca, pa do uniformi "četnica", ona podseća na smrt...i mir. "Ženama u crnom" koje su se za vreme rata pojavile u Beogradu, Pančevu, Ljubljani, Kopru i nekim italijanskim gradovima, nisu bile potrebne reči: samom svojom pojavom označavale su dovoljno teksta o ratnom besmislu. Mala crna haljina je nesumnjivo mediternaska intervencija u evropskoj modi: na najvišem nivou, crnina udovice došla je sa španskoga dvora, onoga na kojem kraljica "nije imala noge" kada je stigao nepristojni poklon u obliku čarapa. Sveopšta uniforma mediteranske ženske sirotinje jeste represivna i depresivna: no dovoljno je setiti se Irini Papas ili Ane Manjani u bednom crnom cicu... Upravo na ženskoj odeći povlači se jedna od najuočljivijih razlika izme|u mediteranskih i severozapadno evropskih religija (računajući i severnu Ameriku). Pre nekoliko godina, videla sam dve grupe starijih žena istovremeno na agori antičkoga Korinta, gde je apostol Pavle izgovorio možda najlepše reči o ljubavi: u jednoj niši Grkinje, sve u crnom, kako slušaju svog vodiča - popa, a u drugoj, susednoj niši na ruševinama, Engleskinje, sve u pastelnim bojama, kako pevuše neku crkvenu himnu. Himna je prestala, a pop napravio pauzu kada je preko agore prešla mlada turistkinja u tesno pripijenoj kratkoj crnoj haljini. Nije li u znamenitome Kazancakisovom romanu, od kojeg je napravljen falš film "Grk Zorba", zanosna udovica u crnom morala izgubiti glavu jer je izigrala patrijarhalna pravila? Nepodnošljivu izazovnost male crne haljine mudri kreatori su pokušavali izbeći ukrštanjem sa "belim detaljima", odnosno sa uniformom časnih sestara ili učenica. Nositi "beli detalj" (kragnicu, na primer), bez drugih detalja koji bi doveli u sumnju čednu celinu (dužina odnosni kratkoća suknje, dekolte spreda ili pozadi, šlicevi i prorezi, nakit, temeljna šminka, izazovna kosa i slično), znači podrediti se javno vladajućem sistemu znakova.

Žak Derida
O DUHU

sa francuskog preveo: Ivan Milenković

Naslov originala:

Jacques Derrida
DE L`ESPRIT

IMPRESUM
SADRŽAJ
IZVOD IZ TEKSTA
NARUČITE OVAJ BROJ

"Govoriću o utvarama, o plamenu i o pepelima."
Ovo su prve reči predavanja o Hajdegeru /Heidegger/; njima započinje ova sveska. Predavanje isprobava jedan novi put: ni "interni" komentar, niti optužba zasnovana na "spoljašnjim" dokumentima, ma koliko su i komentar i optužba, u svojim granicama, neophodni.
I dalje je reč o nacizmu ? o promišljanju nacizma uopšte i Hajdegerovog nacizma. Ali i o "politikama duha", o objavama "krize duha" i "slobode duha" kako se tada govorilo, a što se i danas hoće suprotstaviti onome nečovečnom (nacizmu, fašizmu, totalitarizmu, materijalizmu, nihilizmu itd.). No, upravo u Rektorskom govoru (1933) Hajdeger ispevava himnu duhu. Šest godina ranije on je bio odlučio da "izbegava" tu reč, da bi je potom okružio navodnicima. Šta se dogodilo? Zbog čega to nikada nije primećeno? Kao i danas, prizivanje duha je htelo da bude nekakvo promišljanje sudbine Evrope. Na taj način je odjekivala rečitost velikih evropskih "duhova" poput Valerija /Valéry/, Huserla /Hisserl/ ili drugih ? za njih je "politika" manje nevina nego što se to često veruje.
U srcu svoje tradicije evropske filozofije, morali i religije dele svoj diskurs, oni ga razmenjuju sa Hajdegerovim diskursom kada on imenuje duh. Šta činiti sa tom podelom i tom razmenom? Da li možemo da ih prekinemo? Da li to treba da radimo? U Hajdegorovom vatrenom jeziku reč je o Dobru i Zlu, o Prosvećenosti i Plamenu, o duhu: Geist je Plamen, kaže Hajdeger.
Knjiga O duhu ima dva žarišta. Iako, 1933, Hajdeger slavi duh čiju je reč, do tada, hteo da "izbegava", to prvo krivljenje nema oblik "okreta" (Kehre) koji fascinira komentatore. Ono, međutim, zbog toga nije manje odlučno. Kasnije, drugo krivljenje toliko izmešta privilegiju pitanja da ga sada smatra "pobožnošću mišljenja". Pitanje pitanja ostaje suspendovano, drži se u jemstvu nekog pristajanja koje mora da mu prethodi. Da, jemstvo [gage], angažman [engagement] ili zalog [gageure] pred ambisom. Šta se događa kada to postane "etika" ili "politika"? Čemu se, kome se kaže da?

Smatrali smo prikladnim da knjizi O duhu. Hajdeger i pitanje (1987) ovde pridružimo dva teksta koja su napisana nešto pre same knjige, ali koja su s njom u najužoj vezi: Polna razlika, ontološka razlika (Geschlecht I) [1983], Hajdegerova ruka (Geschlecht II) [1985].

GENDER and IDENTITY
Theories from and/or on Southeastern Europe

Trintroduction

By Jelisaveta Blagojevic, Katerina Kolozova and Svetlana Slapsak

This publication has been made possible with the support of the:

OSI Network Women`s Program, New York
and
Socrates/Erasmus/Programme for Thematic Network Project of the EU - ERASMUS for ATHENA

CONTENT 
IMPRESUM

Published by:

ATHENA - Advanced Thematic Network in Activities in Women`s Studies in Europe

Regional Network for Gender/Women`s Studies in Southeastern Europe

(For the Network: Research Center in Gender Studies, Skopje and
Belgrade Women`s Studies and ender Research Center)

SVETLANA SLAPSAK

This collection is hardly an original attempt to de-universalize the theory, to locate the knowledge, to deconstruct the colonizing narratives: and it is, however, a rare attempt. The global academic world is ruled by the Anglo-American paradigm, made prevalent by a simple power&money based publishing machine, which is not much more merciful towards “Western European” than it is toward the rest of “European”, and certainly much less so around the edges of “European” or beyond. The real problem emerges when the power is interpreted and imposed as the academic criterion. In this sense, we “inscribe” ourselves into the read and the readable, without the support of a powerful disseminating mechanism, which by itself diminishes the charted territories of the read and the readable, and leaves our inscription in the white or in the grey – the non- and the less-charted. The appropriation of the knowledge therefore is partial, the reasonable solution is to make it partisan.
Thinking in English, or in any other language of cultural power can be idealized, as in the case of our imagining of the Ancient global bilingual or trilingual model (Greek+Latin+native), or critically reflected, as in the case of modern post-colonial theories. The partisan way would be to programmatically inscribe - as Rada Ivekovic proposed a long time ago, when she reflected on the Yugoslav concept of non-alignment and the Third World: then, we had a problem to identify with a political piece of invention that could hardly confront harsh realities of the lack of concrete cultural communication and exchange with the Third World, and also the underlying racism – but most of all, an ethical dilemma of accepting anything conceptual coming from the circles of nomenklatura. Now, in the absence of the realityrelated guilt, we could try to rethink it in the partisan context. The double semantic play with the word partisan, meaning open political positioning, and the local historic reference, a re-evaluation of the term that lost most of its ethical potency in the span of one sole human life, is a challenge in itself. We are on the grounds of empowering techniques here, in the working out-sweating section, which should be re-contextualized in the painful European struggle to dignify the running debates on nazism and fascism, especially in several newly joined states.