ponedeljak, 26 jun, 2017.

GENERO 4/5Časopis za feminističku teoriju GENERO, Broj 4/5

Centar za ženske studije Beograd, 2004
Urednica: Biljana Dojčinović Nešić,
Temat ovog broja uredila: Daša Duhaček

U tekstu "Politike prevođenja" (The Politics of Translation) Gajatri Spivak (Gayatri Spivak), jedna od rodonačelnica postkolonijalnog diskursa, tvrdi da je rad na jeziku koji pripada drugima jedan od načina da se zaobiđu ograničenja sopstvenog identiteta. U ovome i jeste, smatra ona, zavodljivost prevođenja: "To je jednostavno oslikavanje odgovornosti prema tragu druge/og u sebi."

Gajatri Spivak je imala prilike da provodeći kraće vreme na našim prostorima učestvuje u raspravama o teorijskim mogućnostima koje postkolonijalni diskurs pruža u kontekstu pitanja jugoistočne Evrope, odnosno Balkana. Postkolonijalni diskurs je, naime, savremeni složeni teorijski koncept izuzetne osetljivosti na pitanja razlika.

U predgovoru za srpsko izdanje prevoda njene značajne knjige Kritika postkolonijalnog uma (Critique of Postcolonial Reason, 1999) ona nama, čitaocima sa Balkana, pošto povezuje pitanja feminizma, postkolonijalnog diskursa i društvene pravde, upućuje sledeća pitanja: "Kako ćete ovo vi preraditi? (...) Kako ćete na svoju politiku roda, na svoju istoriju roda, nakalemiti filozofske obrise svog rodnog određenja? Vaš prevod je ugovor za dalji rad. Hvala što ste me učinili delom tog rada..."

Ova pitanja su, izmedju ostalog, podstakla beogradske Ženske studije na istraživanje odnosa između onoga što bi se moglo nazvati mainstream, kanonske feminističke teorije (i teoretičara/ki) i naših, regionalnih i lokalnih feminističkih teorija (i teoretičara/ki). Ovaj odnos valja istraživati tako što se može razbiti/razviti na čitav niz pitanja: Da li je uopšte pretpostavka o postojanju mainstream, kanonske feminističke teorije, contradictio in adjecto? Kako je tekla recepcija osnovih tekstova, rasprava, argumenata? Kako smo pravile izbore knjiga, prevoda, promocija? Koje su discipline omogućile 'prolaz' feminističkim teorijama? Da li smo se pozicionirale u odnosu na napetost izmedju anglo-američke i francuske feminističke teorije? Koliko su feminističke teoretičarke iz drugih delova sveta pratile napetosti naših, balkanskih prostora?

Ova pitanja su možda prvi deo istraživanja u odnosu na temu koju takodje treba da stavimo na dnevni red: da li (već/tek sada) imamo svoj mainstream? Ako je odgovor potvrdan, koja je istorija izgradnje regionalnog kanona? Da li je reč o jednini ili množini? Temat čiji se prvi deo pojavljuje u ovom broju Genera rezultat je nastojanja da odgovorimo na neka od ovih pitanja.
(Politike "prevođenja" feminističkih teorija)

1.

Aleksandra Đajić Horvat
, Klasa, polnost i žensko telo u viktorijanskoj Engleskoj

Suzana Ignjatović, Strategija osvajanja naučnog polja - odnos socijologije tela prema feminizmu

Marija Grujić, Poetika prestupa u prozi Marine Cvetajeve

2.

Tema broja I
Žene, nauka, obrazovanje i životna sredina

Priredila Dragana Popović

Dragana Popović, Žene, nauka, obrazovanje i životna sredina

Sandra Harding, Prirodne nauke i feminizam

Vandava Šiva, Razvoj, ekologija i žene

Fejt Vajlding, Gde je feminizam u sjberfeminizmu?

Kimiko Kitajama, "Dobra supruga i mudra majka", iz istorije obrazovanja žena u Japanu

Robin Bauer i Helen Gečel, Degendering Science - Projekat u okviru nastavnog programa prirodnih nauka na Univerzitetu u Hamburgu, Nemačka

Marsi Darnovski, Manipulacija genima i kloniranje, kao žensko pitanje

Ljiljana Dobrosavljević Grujić, Marija Sklodovska Kiri - Paradigma ženskog uspeha?

Dragana Popović, Nauka, rod i moć: Slučaj Srbija

Džoan Frimen, Strast prema fizici: Priča o ženi u fizici

3.

Tema broja II
Politike "prevođenja" feminističkih teorija
Priredila Daša Duhaček

Daša Duhaček, Politike "prevođenja" feminističkih teorija

Jelisaveta Blagojević, Intervju sa Rozi Brajdoti

Daša Duhaček, Intervju sa Gajatri Čakravorti Spivak

4.

In memoriam Žak Derinda


Jelisaveta Blagojević, In memoriam Žak Derinda

Žan Birnbaum, Žak Derinda: U ratu sa samim sobom (intervju)

Džudit Batler, O Žaku Derindi

Jelisaveta Blagojević, Kraj jedne ljubavne priče: Mišljenje kao prevođenje

5.

Prikazi


Snežana Moretić Mićić, Nepodnošljiva lakoća opstajanja

Nada Radulović, "Srce i kažiprst moj mali su pribor za čitanje

Ana Kolarić i Neda Radulović, Kosti Govore

Beleške o autorkama

 

IMPRESUM

GENERO
Časopis za feminističku teoriju,
Broj 4/5, 2005

Izdavač:
Ženske studije i komunikacija - Centar za ženske studije, Beograd

Urednice:
Biljana Dojčinović Nešić
(glavna urednica)

Jelisaveta Blagojević
(zamenica glavne urednice)

Dizajn:
Snežana Škundrić

Slog i prelom:
Dragana Petrović

Lektura i korektura:
Tatjana Janković

Štampa:
KaktusPrint 2004.

Tiraž:
500 primeraka

Izlazi četiri puta godišnje

Adresa redakcije:
Jove Ilića 165, Beograd
Tel/fax: 2491 219
ISSN 1451-2203

Objavljivanje ovog broja pomogli su:
Ministarstvo za kulturu Republike Srbije i
Network of East-West Women, New York

Klasa, polnost i žensko telo u viktorijanskoj Engleskoj
Aleksandra Đajić-Horváth

UDK:159.922.1-055.2:930.85](410)"18"
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.9-24

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Cilj ovog rada jeste da prikaže složenost odnosa klasne ideologije i ženske seksualnosti u viktorijanskoj Engleskoj, u kojoj je vrlo raznorodna građanska klasa uspela da ostvari svoje klasno jedinstvo i hegemoniju upravo uz pomoć stvaranja zajedničkih predstava o ženskoj moralnosti i časti. Rad nastoji da pokaže na koji način je ideologija domaćinstva, razdvojenih sfera i različitih "prirodnih" uloga muškarca i žene učestvovala u procesu klasnog samodefinisanja viktorijanske buržoazije. Polazna tačka analize je fukoovska paradigma vlasti kao produktivne a ne samo regulativne. Naročita pažnja posvećena je analizi koncepta tzv. poštovanja dostojne ženstvenosti, jednoj složenoj kombinaciji moralnih, religijskih, ekonomskih i kulturnih sistema koja se odnosila isključivo na pripadnice srednjeg građanskog sloja, kao i analizi strategija ženskog otpora.

Ključne reči: viktorijansko doba, srednja građanska klasa, ženska seksualnost, brak, javna i privatna sfera, ideologija domaćinstva, Nova žena, viktorijanska feministkinja.

Poetika prestupa u prozi Marine Cvetajeve
Marija Grujić

UDK: 82-3-055.2
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.43-59

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Rad analizira poetičke i autopoetičke elemente autobiografske proze Marine Cvetajeve. U centru pažnje posebno su se našle sledeće priče: "Đavo", "Majka i muzika", "Dom kod Starog Pimena", "Otac i njegov muzej" i "Kirilovne", napisane tridesetih godina dvadesetog veka. Rad ukazuje na specifičan autopoetički sistem značenja putem koga Cvetajeva, pripovedajući o svome detinjstvu, prezentuje svoje viđenje suštine pesničkog stvaranja i pesničke egzistencije. Pripovedajući o svojim doživljajima mitova o Veštici i Đavolu, Cvetajeva koristi kulturološki subverzivna značenja ovih mitova da predstavi pesničko stvaranje kao čin pobune protiv zadatog poretka stvari, društvenih i bioloških kanona, čin suprotstavljanja dominaciji muškog, heteronormativnog, hrišćanskog principa u ljudskoj zajednici. Osim toga, Cvetajeva zastupa i potrebu priznavanja jednog specifičnog erotizma pesničkog subjekta, koji razara tradicionalnu podelu na polove, i stimuliše na pesničko i umetničko stvaranje. S jedne strane, neumetnička, zvanična i dozvoljena stvarnost se dovodi u vezu sa principom muškog i represivnog. S druge strane, Cvetajeva umetničko stvaranje doživljava kao prostor ženskog, Drugog i suprotstavljenog imperativima društvenih i bioloških datosti.

Ključne reči: poezija, poetika, muški/ženski princip, Drugost, đavo, veštica, prisustvo/odsustvo, ljubav, Eros.

Strategija osvajanja naučnog polja - odnos sociologije tela prema feminizmu
Suzana Ignjatović

UDK:159.922.1-055.2:316.7
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.25-42

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Tekst je deo većeg rada u kome je razmotren proces formiranja sociologije tela kao naučne discipline. Teorijska dijada Mišela de Sertoa strategija - taktika korišćena je kao glavni paradigmatski okvir. Analizom strategijske prakse stvaranja novog sociološkog polja, otkrivene su specifičnosti pozicioniranja sociologa tela u odnosu na postojeće nauke, oblasti i teorije. Naročito je simptomatična recepcija feminističkog diskursa kod osnivača ove discipline (Brajan Tarner, Suzan Skot, Dejvid Morgan i Kris Šiling). Oblici preuzimanja, odbacivanja, zanemarivanja, negiranja i eksproprijacije feminističke teorije, ovde će biti posmatrani kao posebne tehnike u okviru strateškog formiranja jedne naučne discipline.

Ključne reči: sociologija tela, feminističke teorije, dominantni diskurs, marginalni diskurs, strategija, taktika.

"Dobra supruga i mudra majka": iz istorije obrazovanja žena u Japanu
Kimiko Kitajama

UDK: 37-055.2(520)
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.93-102

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Rad daje istorijski prikaz obrazovanja japanskih žena, od perioda Nara do II svetskog rata, s posebnim osvrtom na dva prelomna trenutka, oba pod značajnim američkim uticajem: obrazovnu reformu 1872. godine, u kojoj su značajnu ulogu s aspekta obrazovanja žena imale američke misionarke, i drugu reformu obrazovanja sprovedenu posle 1945. godine. Rad takođe razmatra i značaj uticaja hrišćanstva na obrazovanje devojaka u Japanu i sveukupni uticaj kulture Zapada na japanski sistem obrazovanja i društvo u celini.

Ključne reči: žena, Japan, misionarske škole.

Nauka, rod i moć: slučaj Srbija
Dragana Popović

UDK: 37-055-2(497.11)
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.123-133

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Rad prikazuje rezultate istraživanja položaja i profesionalne afirmacije žena naučnica u oblasti fizike, matematike i drugih prirodnih i tehničkih nauka u Srbiji u istorijskom i socijalnom kontekstu, od samih početaka obrazovanja žena u Srbiji krajem 19. veka, perioda proklamovane profesionalne rodne ravnopravnosti u socijalističkom režimu posle II svetskog rata, perioda ratova i dezintegracije zemlje tokom devedesetih, do ulaska u procese tranzicije i demokratizacije početkom trećeg milenijuma. Osim analize odgovora anketiranih žena naučnica, u radu se razmatra i struktura naučnih publikacija i struktura učešća žena u akademskim i naučnim institucijama. Istraživanje preispituje i percepciju samih naučnica na svoj položaj u naučnim strukturama, probleme uspostavljanja ravnoteže između porodičnog/ličnog i profesionalnog, kao i na poziciju u institucijama koje kreiraju naučnu politiku.

Ključne reči: žene, obrazovanje, nauka, Srbija.

Marija Sklodovska Kiri - Paradigma ženskog uspeha?
Ljiljana Dobrosavljević-Grujić

UDK: 53:929:001.891
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.115-122

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Tekst govori o životu i radu Marije Sklodovske Kiri, jedne od najčuvenijih fizičarki i dobitnice Nobelove nagrade, iz perspektive druge žene, koja se bavi teorijskom fizikom.

Ključne reči: žene, fizika, Nobelova nagrada.

Kraj jedne ljubavne priče: mišljenje kao prevođenje
Jelisaveta Blagojević

UDK: 791.43:316.346.2-055.2
BIBLID 1451-2203:3(2004)4/5:p.183-195

Originalni naučni rad
Original Scientific Paper

APSTRAKT:
Ovaj tekst predstavlja pokušaj dekonstrukcije i/ili destabilizacije kanonskog shvatanja dve velike teorijske i političke figure - ljubavi i ljubomore - uz pomoć Deridinog pojma farmakon. Opšti teorijski okvir ovakvog jednog nastojanja izražen je kroz promišljanje i ponovno promišljanje modernog pojma subjektivnosti, kao i njegovih političkih implikacija. U okviru ovog ponovnog promišljanja modernog koncepta subjektiviteta, posebna pažnja će biti posvećena strukturi posedovanja (drugog) i prisvajanja (drugog) radi ponovnog prisvajanja (sopstva), i da se, na taj način, pojmovi ljubavi i ljubomore razumeju u smislu u kome predstavljaju sastavni deo ove stukture. Kao ilustrativni materijal za osnovne pretpostavke ovog teksta korišćen je film Nila Džordana "Kraj jedne ljubavne priče".

Ključne reči: farmakon, posedovanje i prisvajanje, prevođenje, ljubomora, ljubav, pojedinačno biće, dodir/ivanje, itd.

Nauka, rod i moć: slučaj Srbija
Dragana Popović

UDK: 37-055-2(497.11)
Orginalni naučni rad

Pitanja o kreativnom učešću žena naučnica u prirodnim naukama, posebno onim tzv. tvrdim, kao što su fizika i matematika, počela su da se razmatraju u širem društvenom i profesionalnom kontekstu tek tokom poslednje decenije dvadesetog veka. Danas imamo veliki broj veoma informativnih izveštaja sa brojnim podacima o položaju žena u nauci, kao što su: Helsinki Group Report on Women and Science (1999), ETAN Report on Science Policies in the European Union (2000), AIP International Study of Women in Physics (2001), Proceedings of the IUPAP International Conference on Women in Physics (2002), NCRW Report on Women in Science, Engineering and Technology (2002), itd. Međutim, svi oni ostaju, pre svega, na nivou statističkih podaka. S druge strane, nije slučajno da su ova pitanja počela da se postavljaju istovremeno sa procesima globalnih promena u visokom obrazovanju i tzv. Bolonjskim procesom u Evropi, koji u osnovi promovišu Obrazovanje kao osnovno sredstvo moći (Empowerment) i Naučnu opismenjenost za sve (Sci entific Literacy for all) kao imperativ 21. veka (Mackinnon and Saltyman, 1998, Grunberg, 2001, Rees, 2003). Zahtev Scientific Literacy for all postavljen je ne samo kao uslov korišćenja savremenih tehnologija u svakodnevnom životu, put poimanja univerzuma u kome smo, već i kao snažan promoter rodne ravnopravnosti u prostorima univerzitetskog obrazovanja i naučnih istraživanja (Popović, 2003).

Konferencija Women in Physics, održana u Parizu 2002. godine, pod pokroviteljstvom UNESCO i Međunarodne unije za čistu i primenjenu fiziku (IUPAP), okupila je tako po prvi put više od 400 žena naučnica iz 120 zemalja širom sveta. Pored bavljenja pitanjima kako privući veći broj devojaka da studiraju fiziku, kako napraviti uspešnu naučnu karijeru i uskladiti karijeru i lični život u uslovima tranzicije i globalizacije, učesnice Konferencije su, polazeći od sopstvenih iskustava, posebno naglasile problem malog broja žena na rukovodećim položajima u nacionalnim i međunarodnim profesionalnim udruženjima, kao i šta učiniti da profesionalne strukture i klima unutar naučnih institucija i asocijacija na lokalnom, regionalnom i globalnom nivou postane "more women friendly". Na ovo je ukazano u Rezolucijama koje su učesnice Konferencije uputile školama, univerzitetima, naučnim institutima, profesionalnim udruženjima, vladama svojih zemalja i agencijama za dodelu grantova. U Rezolucijama je posebno naglašena potreba da se poveća broj studijskih boravaka i stipendija namenjenih ženama fizičarkama (Hartline and Dongqi, 2002).

Fizika nije rodno opredeljena

Iako istorija savremene fizike, posebno atomske i nuklearne fizike, beleži i imena žena kao utemeljivačica samih disciplina, pre svih Marije i Irene Kiri (Curie), i Lize Majtner (Lisa Meitner), to je samo izuzetak od opšteg obrasca da je fizika muški posao (Miller, 1996). Čak i ranih pedesetih godina dvadesetog veka, među 60 studenata fizike u prestižnoj Kevendiš laboratoriji (Cavendish Laboratory), bile su samo tri mlade žene. Dve će napustiti svoju istraživačku karijeru po udaji za svoje kolege sa studija, da bi samo jedna, Džoan Frimen (Joan Freeman), postala uspešna i potpuno posvećena nauci. Njena autobiografija Strast za fizikom (A Passion for Physics, Freeman, 1993) istovremeno je i uzbudljiva lična priča i neprocenjiv doprinos istoriji nauke dvadesetog veka. Do sredine sedamdesetih godina prošlog veka, neudatim ženama nije bilo dozvoljeno da rade u izolovanim astronomskim opservatorijama u SAD, iz "bezbednosnih razloga" (Freeman, 1993; Popović, 2002).

Ipak, broj žena koji je upisivao i diplomirao prirodne i tehničke nauke i gradio svoje profesionalne karijere u istraživačkim laboratorijama i na univerzitetima širom sveta, rastao je od početka sedamdesetih do devedesetih godina dvadesetog veka. Danas isti procenat žena i muškaraca studira biologiju, hemiju, biohemiju, molekularnu biologiju ili farmakologiju, a u nekim od ovih disciplina žene su i brojnije (AIPS Report, 1997). Na početku trećeg milenijuma, kompjuterske i informacione tehnologije otvorile su ženama nove perspektive. Međutim, žene su u ovim oblastima uglavnom zaposlene na rutinskim poslovima kao što su unos i obrada podataka, dok su analiza podataka i programiranje/planiranje još uvek namenjeni njihovim muškim kolegama, kao što je bio slučaj u astronomiji sredinom 19. veka (Popović, 2002).

Fizika i danas odražava/preslikava i čak naglašava rodne odnose uspostavljene unutar obrazovanja, nauke i društva uopšte, posebno u najtvrđim oblastima, kao što su kvantna mehanika, teorija relativnosti ili fizika elementarnih čestica (fizika visokih energija). Paradoksalno, u ekonomski manje razvijenim zemljama Evrope i sveta, u Južnoj Americi na primer, procenat žena koje studiraju fiziku veći je nego u SAD ili zemljama nekadašnje Zapadne Evrope (Ferdinand and Petit, 1997). U ekonomski najrazvijenijim evropskim zemljama već decenijama je procenat žena na univerzitetima i u istraživačkim institutima između 8-12% (Svenska Institute Fact Sheets, 1997). Procenat devojaka koje upisuju fiziku je u opsegu od 2-19% (Engleska, Švajcarska, Nemačka (zapadna), Austrija, SAD, Kanada, Japan, Tajvan, Indija), 20-35 % (Francuska, Danska, Finska, Poljska, Italija, Španija, Turska, Rusija, Izrael), do 40-57% (Irska, Portugal, Češka, Mađarska, Filipini (!) (Harding, 1998). Ipak, posle studija, u tački gde njihove tradicionalne ulogu počinju da se sukobljavaju sa profesionalnim opredeljenjem, najveći broj žena koji je završio studije fizike odlučuje se za karijeru nastavnice/profesorke u osnovnim i srednjim školama, a ne za naučno-istraživački rad (Popović, 2002).

Fizičarke u Srbiji: istorijski osvrt

Osnovno obrazovanje ženske dece u Srbiji uvedeno je 1844. godine, kada je donet Poseban zakon o obrazovanju koji je dozvolio devojčicama da idu u za njih posebne škole. Zvanično, opšta ravnopravnost među polovima u obrazovanju, uključujući više škole, tehničke škole i univerzitete proklamovana je tek početkom 20. veka. Do tada, devojke iz bogatijih srpskih porodica studirale su u Evropi. U Cirihu je od 1872. do 1903. godine studiralo 32 devojke iz Srbije, i to medicinu (16), filozofiju i pravo. Jedna od njih, Mileva Marić, studentkinja matematike i fizike postaće poznata kao supruga najvećeg genija 20. veka - Alberta Ajnštajna (Einstein), a kontroverze oko njenog doprinosa njegovim naučnim postavkama koje su promenile naše poimanje materije, prostora i vremena, ni do danas nisu razrešene. Od 1908. do 1912. godine, mlade žene iz Srbije studirale su na univerzitetima u Nemačkoj, Francuskoj i Rusiji: u Nemačkoj je u tom periodu, studiralo 119 studentkinja sa Balkana - 19 iz Srbije, 53 iz Bugarske, 44 iz Rumunije i nijedna iz Grčke. Na Univerzitetu u Lozani, od 1912. do 1914. godine, među malobrojnim devojkama, prirodne nauke su studirale i Pavlović Vera i Stefanović Slavka, dok je Marjanović Vukosava među prvima odbranila doktorsku tezu iz organske hemije na Univerzitetu u Ženevi. Ove žene će biti prve žene lekarke i profesorke univerziteta u Srbiji. Udate u uticajnim srpskim građanskim porodicama, one su bile promoterke srpske kulture početkom 20. veka (Trgovčević, 2002), i istovremeno pratile tradiciju obrazovanih evropskih žena tokom stoleća, čiji je pristup obrazovanju i uspeh u profesiji zavisio od podrške njihovih očeva, braće i muževa. Ova shema može da se prepozna i danas u karijerama nekih izuzetnih žena naučnica, čak i dobitnica Nobelove nagrade (Popović, 2002).

Univerzitet u Beogradu osnovan je 1905. godine. U početku, Katedra za fiziku bila je na Filozofskom fakultetu, u okviru Katedre za prirodne nauke, nešto kasnije osnovana je na Tehničkom i na Medicinskom fakultetu. Što se tiče učešća žena, one se ne spominju ni kao studentkinje ni kao predavačice pre 1941. godine, kada je Univerzitet zatvoren u toku četiri ratne godine (Burić at al, 2002).

U novouspostavljenom političkom sistemu posle Drugog svetskog rata, značaj učešća žena u profesionalnom radu i društvenim aktivnostima bio je zvanično proklamovan. Žene u Jugoslaviji i Srbiji prvi put su glasale za Ustavotvornu skupštinu 1945. godine. Neposredno posle toga, 1946. godine, Dragica Nikolić i Branka Radivojević postale su prve asistentkinje na Katedri za fiziku na Filozofskom fakultetu u Beogradu. U novoosnovanom Institutu za nuklearne nauke u Vinči (1948) i Institutu za fiziku u Beogradu (1961), žene su bile profesionalno prisutne od samog početka. Neke od njih, kao Mira Jurić i Branislava Perović, kasnije direktorka Instituta u Vinči od 1976-1979. godine, imale su značajnu ulogu u razvoju nuklearne fizike u Srbiji. U doba neposredno posle Drugog svetskog rata, jedan broj bračnih parova, supružnika i saradnika u naučno-istraživačkom radu (Galovi, Draganići), stanovali su i podizali porodice u prostorijama instituta, uz svoje laboratorije (Burić et al, 2002). Ta tradicija se nastavila u dve-tri sledeće generacije, ali je tokom osamdesetih godina polako prekinuta.

Od 1947. do 2001. godine, skoro 2500 studenata diplomiralo je fiziku na Univerzitetu u Beogradu, što je skoro polovina od ukupnog broja diplomiranih na svim univerzitetima u Srbiji u tom periodu. Još oko 1400 njih je završilo tehničke nauke. Procenat studentkinja je relativno visok: od 35% na naučno-istraživačkim smerovima do skoro 60% na nastavničkim smerovima, koji su uvedeni nešto kasnije. Ukupan broj žena među diplomiranim fizičarima u tom periodu bio je 42% na fizici, i 25% na tehničkoj fizici, jednom od smerova na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu.

U drugoj polovini 20. veka, status i učešće žena u fizičkim naukama bio je pre svega određen vrednostima koje je uspostavio vladajući politički sistem, proklamujući jednaka prava i mogućnosti za žene i muškarce. Škole, od osnovnih do univerziteta bile su zajedničke za dečake i devojčice. Materinstvo je podržavano socijalnim zakonima koji su uveli relativno dugo plaćeno porodiljsko odsustvo (13 meseci), kao i mogućnost neplaćenog odsustva do dečijeg uzrasta do tri godine. Ustanove za čuvanje dece bile su dobro organizovane i pristupačne po ceni. Zakon o radu je praktično omogućavao svakom da zadrži svoje radno mesto do penzionisanja.

Ipak, profesionalna karijera žena nije bila uslovljena samo opštim sistemom vrednosti i zakonima, već i potrebom izdržavanja porodice, s obzirom na opšti nivo životnog standarda. Treba naglasiti i to da su oni koji su diplomirali fiziku, i žene i muškarci, bili zaposleni u nauci i prosveti, dok je njihovo učešće u industriji, koja praktično nije imala sopstvene razvojne laboratorije i institute, bilo zanemarljivo. Unutar porodice, tradicionalna uloga žene je bila očuvana. Od 1947. do 2001. godine svega 27% žena je steklo titulu magistre nauka, a svega 22% i doktorat iz fizike. U pokušaju da usaglase porodicu i karijeru, žene su sporije napredovale u naučnoj hijerarhiji i ostajale u nižim akademskim zvanjima. Manje od 17% žena je bilo zastupljeno u najvišim naučnim i akademskim zvanjima, istraživanjima, rukovodećim položajima u naučnim institucijama. Tako su muškarci i u tom periodu prevashodno kreirali politiku naučnih istraživanja u fizici i drugim prirodnim naukama (Burić et al, 2002, Popović, 2002).

Kako će tranzicija uticati na međusobne odnose roda, nauke i obrazovanja, još uvek je nepoznanica. Iskustva drugih bivših socijalističkih zemalja nisu ohrabrujuća. Prema podacima iz januara 2002. godine, Ministarstvo za nauku, tehnologiju i razvoj Republike Srbije stipendira na redovnim, magistarskim i doktorskim studijama 375 fizičara od kojih su njih 117 (31%) žene. Takođe, od 455 fizičara koji danas rade na univerzitetima i naučnim institutima u Srbiji, 145 (32%) su žene (Burić et al, 2002). Da li će se, i kako taj procenat promeniti, ostaje da se vidi. U ostalim zemljama u tranziciji učešće žena u prirodnim naukama, posebno fizici pokazuje tendenciju opadanja (Hartline and Dongqi, 2002).

ceeol-logoGenero časopis za feminističku teoriju i studije kulture je arhiviran u Central and Eastern European Online Library (C.E.E.O.L.)
Genero je partner
EUROZINE mreze

GENERO

Genero: časopis za feminističku teoriju i studije kulture je glavna serijska publikacija koju Centar za ženske studije objavljuje zajedno sa Centrom za studije roda i politike na Fakultetu političkih nauka u Beogradu. Genero je osnovan 2002. godine. Pre odluke o osnivanju časopisa Genero, Centar za ženske studije je u periodu od 1995. do 2002. godine izdavao časopis Ženske studije sa idejom popularizacije feminističke teorije u regionu.

Opširnije...
Designed By
Powered By
© 2017. Centar za ženske studije, Beograd